ความรู้พื้นฐานเรื่องมะเร็งเต้านม
ภาพรวมของมะเร็งเต้านม การตรวจพบและวินิจฉัยชนิดต่าง ๆ ของโรค และแนวทางการรักษาที่มีอยู่ในปัจจุบัน
มะเร็งเต้านมคืออะไร
มะเร็งเต้านมคือมะเร็งที่เกิดขึ้นในเนื้อเยื่อของเต้านม เป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบบ่อยที่สุดในผู้หญิง และเมื่อตรวจพบตั้งแต่ระยะแรกพร้อมได้รับการรักษาที่เหมาะสมแล้ว ผู้ป่วยจำนวนมากมักมีผลการรักษาที่ดี
มะเร็งเต้านมมักเริ่มต้นที่ท่อน้ำนม (ท่อขนาดเล็กที่ลำเลียงน้ำนม) หรือต่อมน้ำนม (ต่อมที่ผลิตน้ำนม)
มะเร็งเต้านมสามารถกลายเป็นชนิดลุกลาม หมายถึงเซลล์มะเร็งเติบโตเข้าสู่เนื้อเยื่อเต้านมโดยรอบ ส่วนรอยโรคชนิดเฉพาะที่ (in situ) เช่น มะเร็งท่อน้ำนมระยะศูนย์ (ductal carcinoma in situ หรือ DCIS) ประกอบด้วยเซลล์ผิดปกติที่ยังคงอยู่เฉพาะบริเวณที่เกิดขึ้นเท่านั้น
การตรวจคัดกรองตามคำแนะนำอย่างสม่ำเสมอ และการรับรู้ว่าภาวะปกติสำหรับเต้านมของคุณเป็นอย่างไร ช่วยให้สังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ
ปัจจัยเสี่ยง
ปัจจัยต่อไปนี้มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงในการเป็นมะเร็งเต้านม:
- •อายุ (ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ)
- •ประวัติครอบครัวมีผู้ป่วยมะเร็งเต้านม โดยเฉพาะหากมีญาติสายตรงตั้งแต่สองคนขึ้นไปที่ป่วยตั้งแต่อายุยังน้อย
- •ปัจจัยทางพันธุกรรม (เช่น การกลายพันธุ์ของยีน BRCA1 และ BRCA2)
- •ปัจจัยด้านฮอร์โมนและการเจริญพันธุ์: มีประจำเดือนครั้งแรกเร็ว หมดประจำเดือนช้า ไม่มีบุตรหรือมีบุตรคนแรกเมื่ออายุมาก ไม่ได้ให้นมบุตร
- •ปัจจัยด้านวิถีชีวิต: น้ำหนักเกินหรืออ้วน รับประทานอาหารไขมันสูง ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
- •รอยโรคเต้านมชนิดไม่ร้ายแรงบางชนิดที่มีความเสี่ยงสูงกว่าปกติ โดยเฉพาะเมื่อมีเซลล์เจริญผิดปกติชนิดไม่ปกติ (atypical hyperplasia)
อย่างไรก็ตาม มะเร็งเต้านมยังสามารถเกิดขึ้นได้แม้ไม่มีปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้ ดังนั้นผู้หญิงทุกคนจึงควรเข้าใจความรู้พื้นฐานและใส่ใจความเปลี่ยนแปลงของร่างกายตนเอง
อาการ
ไม่ใช่ก้อนเนื้อทุกก้อนจะเป็นมะเร็ง หลายกรณีเป็นเนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรง อาการที่อาจพบได้ ได้แก่:
- •ก้อนที่เต้านม (มักไม่เจ็บ)
- •ผิวหนังบริเวณเต้านมเปลี่ยนแปลง (บุ๋ม แดง หรือเป็นลักษณะคล้ายผิวส้ม)
- •หัวนมบุ๋มหรือรูปร่างหัวนมเปลี่ยนไป
- •มีของเหลวไหลออกจากหัวนม (โดยเฉพาะหากมีเลือดปน)
- •ขนาดหรือรูปร่างของเต้านมเปลี่ยนแปลง
- •ก้อนที่บริเวณรักแร้
หากคุณสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงที่ทำให้กังวล ควรพบแพทย์โดยเร็ว แทนที่จะรอ การตรวจพบมะเร็งตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยเปิดทางเลือกในการรักษาได้กว้างขึ้น มะเร็งเต้านมระยะแรกมักไม่มีอาการที่ชัดเจน นี่คือเหตุผลที่การตรวจคัดกรองตามรอบสำคัญ แม้จะไม่รู้สึกผิดปกติก็ตาม
การตรวจคัดกรองและการวินิจฉัย
การวินิจฉัยมะเร็งเต้านมมักต้องอาศัยการตรวจหลายวิธีร่วมกัน มากกว่าการพึ่งพาวิธีใดวิธีหนึ่งเพียงอย่างเดียว
แมมโมแกรม (Mammography)
การเอกซเรย์เต้านม มีประโยชน์ในการตรวจพบก้อนขนาดเล็กและจุดหินปูนที่มีลักษณะละเอียด
อัลตราซาวด์เต้านม
ช่วยแยกแยะลักษณะของก้อนเนื้อ เช่น เป็นก้อนตันหรือถุงน้ำ
MRI เต้านม
ใช้ในกรณีเฉพาะเจาะจง ไม่ใช่การตรวจตามปกติทั่วไป เช่น การตรวจคัดกรองในกลุ่มเสี่ยงสูงบางราย หรือการประเมินขอบเขตของรอยโรคที่ตรวจพบ
การตัดชิ้นเนื้อตรวจ (Biopsy)
เก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อขนาดเล็กจากบริเวณที่สงสัยไปตรวจภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ผลทางพยาธิวิทยาจากการตัดชิ้นเนื้อช่วยยืนยันการวินิจฉัยมะเร็ง
หลังจากได้รับการวินิจฉัยยืนยันแล้ว แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจเพิ่มเติมเพื่อประเมินระยะของโรค ขึ้นอยู่กับลักษณะของมะเร็ง อาการ และผลการตรวจร่างกาย อาจรวมถึงการทำ CT scan การสแกนกระดูก PET/CT หรือการตรวจภาพวินิจฉัยอื่น ๆ
การตัดชิ้นเนื้อตรวจเป็นขั้นตอนสำคัญที่นำไปสู่การวินิจฉัยที่แม่นยำ การรอผลอาจสร้างความเครียดได้ แต่การวินิจฉัยที่ถูกต้องคือสิ่งที่ทำให้วางแผนการรักษาที่เหมาะสมได้
ชนิดของมะเร็งเต้านม
มะเร็งเต้านมจำแนกได้หลายชนิด ทั้งตามตำแหน่งที่เริ่มเกิดโรคและตามลักษณะทางชีวภาพ ชนิดของโรคมีผลต่อแนวทางการรักษาที่เหมาะสม
จำแนกตามตำแหน่งที่เริ่มเกิดโรค
มะเร็งท่อน้ำนมชนิดลุกลาม (Invasive Ductal Carcinoma)
ชนิดที่พบมากที่สุดของมะเร็งเต้านม เริ่มต้นในท่อน้ำนมและลุกลามเข้าสู่เนื้อเยื่อโดยรอบ
มะเร็งต่อมน้ำนมชนิดลุกลาม (Invasive Lobular Carcinoma)
เริ่มต้นในต่อมน้ำนม เป็นชนิดที่พบมากเป็นอันดับสองรองจากชนิดที่เริ่มจากท่อน้ำนม
มะเร็งท่อน้ำนมระยะศูนย์ (Ductal Carcinoma in Situ, DCIS)
เซลล์ผิดปกติที่จำกัดอยู่ภายในท่อน้ำนมและยังไม่ลุกลามเข้าสู่เนื้อเยื่อเต้านมโดยรอบ มักเรียกว่าระยะ 0 หรือมะเร็งเต้านมชนิดไม่ลุกลาม
มะเร็งเต้านมอักเสบ (Inflammatory Breast Cancer)
ชนิดที่ค่อนข้างพบได้น้อย มีลักษณะเด่นคือผิวหนังบริเวณเต้านมแดงและบวม มักลุกลามอย่างรวดเร็ว การพบแพทย์โดยเร็วจึงสำคัญมาก
จำแนกตามลักษณะทางชีวภาพ (Biological Subtype)
มะเร็งเต้านมยังจำแนกตามชนิดของตัวรับที่เซลล์มะเร็งมีอยู่ — ปัจจัยสำคัญในการตัดสินใจเลือกวิธีรักษา
ตัวรับฮอร์โมนเป็นบวก (Hormone Receptor-Positive)
เติบโตตอบสนองต่อฮอร์โมนเอสโตรเจนและ/หรือโปรเจสเตอโรน
HER2 เป็นบวก (HER2-Positive)
มีระดับโปรตีน HER2 สูงกว่าปกติ
ทริปเปิลเนกาทีฟ (Triple-Negative)
ตรวจไม่พบทั้งตัวรับฮอร์โมนและ HER2
การรักษาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับชนิดและกลุ่มย่อยของมะเร็งเต้านมของแต่ละคน การพูดคุยเรื่องนี้กับแพทย์อย่างละเอียดจะช่วยวางแผนการรักษาที่เหมาะกับสถานการณ์ของคุณโดยเฉพาะ
แนวทางการรักษา
การเลือกวิธีรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็ง ระยะของโรค และสุขภาพโดยรวมของแต่ละคน แผนการรักษาส่วนใหญ่มักผสมผสานหลายวิธีเข้าด้วยกัน
การผ่าตัด
กำจัดก้อนมะเร็งออกผ่านการผ่าตัดสงวนเต้านม (lumpectomy) ตัดเฉพาะก้อนเนื้องอกและเนื้อเยื่อโดยรอบออก การผ่าตัดเต้านมออกทั้งหมด (mastectomy) ที่ตัดเต้านมทั้งข้างออก และการผ่าตัดต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล (sentinel lymph node biopsy) เป็นการตรวจว่ามะเร็งลุกลามไปยังต่อมน้ำเหลืองใต้รักแร้หรือไม่ ซึ่งมักทำพร้อมกับการผ่าตัดเมื่อมีข้อบ่งชี้
รังสีรักษา
ใช้รังสีเอกซ์พลังงานสูงเพื่อทำลายเซลล์มะเร็งขนาดเล็กที่อาจหลงเหลืออยู่ และลดความเสี่ยงของการกลับเป็นซ้ำในบริเวณเดิม มักใช้หลังการผ่าตัด
เคมีบำบัด
ใช้ยาเพื่อชะลอหรือทำลายการเติบโตของเซลล์มะเร็ง อาจให้ก่อนผ่าตัดเพื่อลดขนาดก้อนเนื้องอก หรือให้หลังผ่าตัดเพื่อลดโอกาสการกลับเป็นซ้ำ
ฮอร์โมนบำบัด
ใช้สำหรับมะเร็งเต้านมชนิดที่มีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวก โดยออกฤทธิ์ยับยั้งฮอร์โมนที่ช่วยกระตุ้นการเติบโตของเซลล์มะเร็ง
ยามุ่งเป้า (Targeted Therapy)
มุ่งเป้าไปที่คุณสมบัติเฉพาะที่ช่วยให้เซลล์มะเร็งเติบโต ตัวอย่างเช่น ยาทราสทูซูแมบ (trastuzumab) ออกฤทธิ์เจาะจงที่โปรตีน HER2 และใช้ในมะเร็งเต้านมชนิด HER2+ ยาพุ่งเป้าชนิดอื่นยังใช้ในมะเร็งบางชนิดที่มีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวกและชนิดทริปเปิลเนกาทีฟด้วย
ภูมิคุ้มกันบำบัด (Immunotherapy)
ใช้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเองในการต่อสู้กับมะเร็ง บางครั้งใช้ในมะเร็งเต้านมชนิดทริปเปิลเนกาทีฟบางกรณี
การรักษาอาจมาพร้อมผลข้างเคียง การสื่อสารอย่างใกล้ชิดกับทีมแพทย์เรื่องการจัดการผลข้างเคียงและเรื่องการสนับสนุนในชีวิตประจำวันมีความสำคัญตลอดกระบวนการรักษา แผนการรักษาถูกออกแบบให้เหมาะกับชนิดมะเร็ง สุขภาพ และสถานการณ์ชีวิตของแต่ละคน และการขอความเห็นที่สองจากแพทย์ท่านอื่นก็เป็นวิธีที่เหมาะสมหากต้องการความมั่นใจในการตัดสินใจ
มะเร็งเต้านมระยะลุกลาม (ระยะที่ 4 หรือมะเร็งระยะแพร่กระจาย)
หมายถึงมะเร็งได้ลุกลามออกจากเต้านมและต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียงไปยังอวัยวะอื่น เช่น กระดูก ปอด ตับ หรือสมอง
มะเร็งเต้านมระยะแพร่กระจายในปัจจุบันถือว่ารักษาได้ (treatable) แต่ยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ (not curable) ด้วยวิธีการรักษาที่มีอยู่ในปัจจุบัน เป้าหมายของการรักษาคือควบคุมโรคให้ได้นานที่สุด บรรเทาอาการ ช่วยให้มีชีวิตยืนยาวขึ้น และรักษาคุณภาพชีวิตให้ดีที่สุด
แนวทางการรักษาสำหรับมะเร็งเต้านมระยะแพร่กระจาย
การรักษาโรคมะเร็งด้วยยา (Systemic Therapy): เคมีบำบัด ฮอร์โมนบำบัด การรักษาแบบพุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัด มุ่งชะลอการลุกลามของโรค
รังสีรักษา: บางครั้งใช้เพื่อบรรเทาความเจ็บปวดหรือลดอาการที่ตำแหน่งที่มะเร็งแพร่กระจายไป
การผ่าตัด: อาจใช้ในกรณีที่เหมาะสม เพื่อบรรเทาอาการเฉพาะจุด
การดูแลแบบประคับประคอง: มุ่งบรรเทาความเจ็บปวดและความวิตกกังวล ช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิต บางครั้งเริ่มตั้งแต่ระยะแรกควบคู่ไปกับการรักษาอื่น
การได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งระยะลุกลามไม่ได้หมายความว่าไม่มีทางเลือกในการรักษาและการดูแล การพูดคุยกับทีมแพทย์ ครอบครัว และกลุ่มสนับสนุนเกี่ยวกับสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับคุณ จะช่วยกำหนดแนวทางที่คุณต้องการก้าวต่อไป
การเข้าร่วมการทดลองทางคลินิกอาจช่วยให้เข้าถึงวิธีการรักษาใหม่ และเป็นเรื่องที่ควรปรึกษากับแพทย์ว่าเหมาะสมกับคุณหรือไม่ การดูแลแบบประคับประคองมีบทบาทสำคัญในมะเร็งเต้านมระยะแพร่กระจาย ไม่เพียงช่วยเรื่องอาการทางกายเท่านั้น แต่ยังดูแลสุขภาพจิตใจไปพร้อมกันด้วย
แหล่งอ้างอิง
- US National Cancer Institute (NCI) — ภาพรวมของมะเร็งเต้านม, DCIS, การตรวจเพื่อประเมินระยะของโรค และชนิดของการรักษา
- American Cancer Society (ACS) — ชนิดและกลุ่มย่อยของมะเร็งเต้านม แนวทางการรักษา และคำแนะนำเกี่ยวกับมะเร็งเต้านมระยะแพร่กระจาย (ระยะที่ 4)
- US National Comprehensive Cancer Network (NCCN) และวรรณกรรมทางคลินิกที่ตีพิมพ์เกี่ยวกับการรักษาแบบพุ่งเป้าและภูมิคุ้มกันบำบัดในมะเร็งเต้านมแต่ละชนิดย่อย
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อความเข้าใจทั่วไปเท่านั้น ควรปรึกษาแพทย์ของคุณเสมอเกี่ยวกับการวินิจฉัย อาการ หรือทางเลือกการรักษาเฉพาะของคุณ หากเป็นเหตุฉุกเฉินหรือไม่แน่ใจ ควรติดต่อสถานพยาบาลทันที
บทความที่เกี่ยวข้อง
สำรวจหัวข้ออื่น ๆ ที่อาจเป็นประโยชน์สำหรับคุณ