Kiến Thức Cơ Bản Về Ung Thư Vú
Tổng quan về ung thư vú là gì, cách phát hiện và chẩn đoán, các loại ung thư vú, và những phương pháp điều trị hiện có.
Ung Thư Vú Là Gì
Ung thư vú là loại ung thư phát triển trong mô tuyến vú. Đây là một trong những loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ, và với việc phát hiện sớm cùng điều trị phù hợp, nhiều người có kết quả điều trị tốt.
Ung thư vú thường bắt đầu ở ống dẫn sữa (dẫn sữa từ tuyến đến núm vú) hoặc tiểu thùy (tuyến sản xuất sữa).
Ung thư vú có thể là loại xâm lấn, nghĩa là tế bào ung thư đã phát triển vào mô vú xung quanh. Các tổn thương tại chỗ, như ung thư biểu mô ống tuyến tại chỗ (DCIS), chứa tế bào bất thường nhưng vẫn khu trú tại nơi chúng bắt đầu.
Tuân thủ lịch sàng lọc được khuyến nghị và hiểu rõ thế nào là bình thường đối với vú của bạn giúp bạn dễ nhận biết thay đổi sớm hơn.
Yếu Tố Nguy Cơ
Một số yếu tố có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư vú, theo hướng dẫn của Bộ Y tế:
- •Tuổi tác (nguy cơ tăng theo tuổi)
- •Tiền sử gia đình có người mắc ung thư vú, đặc biệt từ hai người trở lên mắc bệnh khi còn trẻ
- •Yếu tố di truyền (như đột biến gen BRCA1, BRCA2)
- •Yếu tố nội tiết và sinh sản: có kinh lần đầu sớm, mãn kinh muộn, không sinh con hoặc sinh con đầu lòng muộn, không cho con bú
- •Yếu tố lối sống: béo phì, chế độ ăn nhiều chất béo, sử dụng rượu bia
- •Một số tổn thương vú lành tính có nguy cơ cao, đặc biệt khi có tăng sản không điển hình
Tuy nhiên, ung thư vú vẫn có thể xảy ra ngay cả khi không có các yếu tố nguy cơ này. Vì vậy, mọi phụ nữ đều nên hiểu kiến thức cơ bản và chú ý đến những thay đổi trong cơ thể mình.
Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, Quyết định 3128/QĐ-BYT — Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư vú
Triệu Chứng
Không phải khối u nào cũng là ung thư; nhiều trường hợp là lành tính. Các triệu chứng có thể gặp bao gồm:
- •Khối u ở vú (thường không đau)
- •Thay đổi da vùng vú (lõm da, đỏ da, hoặc da sần như vỏ cam)
- •Tụt núm vú hoặc thay đổi hình dạng núm vú
- •Tiết dịch núm vú (đặc biệt nếu có máu)
- •Thay đổi kích thước hoặc hình dạng vú
- •Khối u ở vùng nách
Nếu bạn nhận thấy thay đổi khiến bạn lo lắng, hãy đi khám sớm thay vì chờ đợi. Phát hiện ung thư sớm giúp mở rộng lựa chọn điều trị. Ung thư vú giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng, đây là lý do vì sao sàng lọc định kỳ quan trọng ngay cả khi không cảm thấy bất thường.
Sàng Lọc và Chẩn Đoán
Chẩn đoán ung thư vú thường kết hợp nhiều phương pháp thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm.
Chụp X-quang tuyến vú (Mammography)
Chụp X-quang vú, hữu ích để phát hiện khối u nhỏ và các điểm vôi hóa nhỏ.
Siêu âm vú
Giúp xác định tính chất của khối u, ví dụ khối đặc hay chứa dịch.
MRI vú
Được sử dụng chọn lọc chứ không thường quy, ví dụ trong sàng lọc nhóm nguy cơ cao hoặc đánh giá mức độ lan rộng của tổn thương.
Sinh thiết
Sinh thiết lấy một mẫu mô từ vùng nghi ngờ để xét nghiệm. Kết quả mô bệnh học từ mẫu sinh thiết giúp xác định chẩn đoán ung thư.
Sau khi có chẩn đoán xác định, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm để đánh giá giai đoạn bệnh, tùy theo đặc điểm khối u, triệu chứng và kết quả thăm khám, có thể bao gồm CT, xạ hình xương, PET/CT hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác.
Sinh thiết là bước quan trọng để có chẩn đoán chính xác. Chờ đợi kết quả có thể gây căng thẳng, nhưng chẩn đoán đúng là cơ sở để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.
Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, Quyết định 3128/QĐ-BYT
Các Loại Ung Thư Vú
Ung thư vú được phân loại theo vài cách khác nhau: theo vị trí bắt đầu và theo đặc điểm sinh học. Loại ung thư ảnh hưởng đến hướng điều trị phù hợp.
Theo Vị Trí Bắt Đầu
Ung thư biểu mô ống xâm lấn
Loại phổ biến nhất, bắt đầu ở ống dẫn sữa và lan vào mô xung quanh.
Ung thư biểu mô tiểu thùy xâm lấn
Bắt đầu ở tiểu thùy, phổ biến thứ hai sau ung thư biểu mô ống.
Ung thư biểu mô ống tuyến tại chỗ (DCIS)
Tế bào bất thường khu trú trong ống dẫn sữa, chưa xâm lấn mô xung quanh. Thường được gọi là giai đoạn 0 hoặc ung thư không xâm lấn.
Ung thư vú dạng viêm
Loại tương đối hiếm gặp, biểu hiện bằng đỏ và sưng da vùng vú. Tiến triển nhanh nên cần được khám và điều trị kịp thời.
Theo Đặc Điểm Sinh Học (Thụ Thể)
Ung thư vú cũng được phân loại theo loại thụ thể mà tế bào ung thư mang — yếu tố quan trọng trong việc quyết định phác đồ điều trị.
Thụ thể nội tiết dương tính
Phát triển dưới tác động của estrogen và/hoặc progesterone.
HER2 dương tính
Có mức protein HER2 cao.
Bộ ba âm tính (Triple-negative)
Âm tính với cả thụ thể nội tiết và HER2.
Phác đồ điều trị phù hợp phụ thuộc vào loại và phân nhóm cụ thể. Trao đổi kỹ với bác sĩ giúp xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với tình trạng của bạn.
Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, Quyết định 3128/QĐ-BYT; định nghĩa DCIS tham khảo thêm từ Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI)
Các Phương Pháp Điều Trị
Điều trị được lựa chọn dựa trên loại ung thư, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Hầu hết phác đồ kết hợp nhiều phương pháp.
Phẫu thuật
Loại bỏ khối u — phẫu thuật bảo tồn vú (cắt u) loại bỏ khối u và mô xung quanh; cắt tuyến vú loại bỏ toàn bộ vú; sinh thiết hạch lính gác kiểm tra ung thư đã lan đến hạch nách hay chưa, thường thực hiện cùng lúc với phẫu thuật khi cần.
Xạ trị
Sử dụng tia X năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại và giảm nguy cơ tái phát tại chỗ, thường dùng sau phẫu thuật.
Hóa trị
Sử dụng thuốc để làm chậm hoặc tiêu diệt tế bào ung thư, dùng trước phẫu thuật để thu nhỏ khối u, hoặc sau phẫu thuật để giảm nguy cơ tái phát.
Điều trị nội tiết
Dùng cho ung thư vú có thụ thể nội tiết dương tính, hoạt động bằng cách ngăn chặn nội tiết tố thúc đẩy ung thư phát triển.
Điều trị đích
Nhắm vào các đặc điểm cụ thể giúp tế bào ung thư phát triển. Ví dụ, trastuzumab nhắm vào HER2 và dùng cho ung thư vú HER2 dương tính; một số điều trị đích khác cũng dùng cho ung thư thụ thể nội tiết dương tính và bộ ba âm tính.
Liệu pháp miễn dịch
Sử dụng hệ miễn dịch của cơ thể để chống lại ung thư, đôi khi dùng cho một số trường hợp ung thư vú bộ ba âm tính.
Điều trị có thể đi kèm tác dụng phụ. Trao đổi chặt chẽ với đội ngũ y tế về cách kiểm soát tác dụng phụ và hỗ trợ đời sống hằng ngày rất quan trọng xuyên suốt quá trình điều trị. Phác đồ điều trị được xây dựng dựa trên loại ung thư, sức khỏe và hoàn cảnh sống của riêng bạn, và việc tìm ý kiến thứ hai là cách hợp lý để bạn cảm thấy tin tưởng vào lựa chọn của mình.
Nguồn: Bộ Y tế Việt Nam, Quyết định 3128/QĐ-BYT
Ung Thư Vú Di Căn (Giai Đoạn IV)
Ung thư vú di căn (giai đoạn IV) nghĩa là ung thư đã lan ra ngoài vú và các hạch vùng đến các cơ quan khác, như xương, phổi, gan hoặc não.
Ung thư vú di căn hiện được xem là có thể kiểm soát nhưng chưa thể chữa khỏi hoàn toàn với các phương pháp điều trị hiện có. Mục tiêu điều trị là kiểm soát bệnh lâu nhất có thể, giảm nhẹ triệu chứng, giúp người bệnh sống lâu hơn, và duy trì chất lượng cuộc sống.
Các lựa chọn điều trị cho ung thư vú di căn
Điều trị toàn thân: Hóa trị, điều trị nội tiết, điều trị đích, hoặc liệu pháp miễn dịch, nhằm làm chậm tiến triển của bệnh.
Xạ trị: Đôi khi dùng để giảm đau hoặc giảm triệu chứng tại vị trí di căn.
Phẫu thuật: Có thể được sử dụng, khi phù hợp, để giảm triệu chứng cụ thể.
Chăm sóc giảm nhẹ: Nhằm giảm đau và lo âu, cải thiện chất lượng cuộc sống, đôi khi được áp dụng từ giai đoạn sớm, song song với các điều trị khác.
Khi được chẩn đoán ung thư vú di căn, vẫn còn nhiều lựa chọn điều trị và hỗ trợ. Trao đổi với đội ngũ y tế, gia đình và các nhóm hỗ trợ về điều quan trọng nhất với bạn có thể giúp định hướng những bước tiếp theo.
Tham gia thử nghiệm lâm sàng có thể mang lại cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị mới, và đây là điều đáng trao đổi với bác sĩ để xem có phù hợp với bạn hay không. Chăm sóc giảm nhẹ đóng vai trò quan trọng trong ung thư vú di căn, hỗ trợ không chỉ triệu chứng thể chất mà cả sức khỏe tinh thần.
Nguồn: American Cancer Society (ACS), hướng dẫn về ung thư vú di căn
Nguồn Tham Khảo
- Bộ Y tế Việt Nam, Quyết định 3128/QĐ-BYT (17/7/2020) — Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư vú
- US National Cancer Institute (NCI): tổng quan về ung thư vú, DCIS, các xét nghiệm chẩn đoán giai đoạn, và các phương pháp điều trị
- American Cancer Society (ACS): các loại và phân nhóm ung thư vú, phương pháp điều trị, hướng dẫn về ung thư vú di căn (giai đoạn IV)
Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung. Luôn trao đổi với bác sĩ về chẩn đoán, triệu chứng, hoặc phương án điều trị cụ thể của bạn. Nếu là trường hợp khẩn cấp hoặc bạn không chắc chắn, hãy liên hệ cơ sở y tế ngay lập tức.
Tài Liệu Liên Quan
Tìm hiểu sâu hơn về những chủ đề liên quan đến hoàn cảnh của bạn.